มองกระจกเห็นเส้นผมสีขาวโผล่มาหลายเส้น แม้อายุยังไม่ถึง 40 ปี รู้สึกตกใจและกังวลว่าทำไมผมถึงหงอกเร็วกว่าคนอื่น บางคนอายุ 50 ยังผมดำสนิท แต่ตัวเองอายุแค่ 30 กว่าผมหงอกแล้ว มีวิธีชะลอหรือแก้ไขได้ไหม วันนี้มาดูกันว่าสาเหตุของผมหงอกก่อนวัยคืออะไร มีปัจจัยอะไรบ้างที่ทำให้เกิด และควรดูแลอย่างไร
กลไกของผมหงอกเกิดขึ้นได้อย่างไร
สีของเส้นผมมาจากเม็ดสีเมลานินที่ผลิตจากเซลล์เมลาโนไซต์ในรูขุมขน เมลานินมีสองชนิดคือยูเมลานินที่ให้สีน้ำตาลถึงดำ และฟีโอเมลานินที่ให้สีแดงเหลือง สัดส่วนของเมลานินทั้งสองชนิดกำหนดสีผมของแต่ละคน เมื่ออายุมากขึ้นเซลล์เมลาโนไซต์ทำงานได้น้อยลงหรือหยุดทำงาน เส้นผมที่งอกออกมาใหม่จึงไม่มีสีกลายเป็นสีเทาหรือสีขาว
โดยปกติผมหงอกจะเริ่มปรากฏในช่วงอายุ 30 ปลายๆ ถึง 40 ต้นๆ สำหรับคนผิวขาวอาจเริ่มตั้งแต่อายุ 20 กลางๆ ส่วนคนเอเชียมักเริ่มช่วง 30 กลางๆ และคนผิวสีเริ่มช่วง 40 ต้นๆ แต่ถ้าผมหงอกก่อนอายุ 20 ปีถือว่าหงอกก่อนวัยมากและควรหาสาเหตุ ผมหงอกก่อนวัยในช่วงอายุ 20-30 ปลายๆ ก็ถือว่าเร็วกว่าปกติ
สาเหตุหลักที่ทำให้ผมหงอกก่อนวัย
พันธุกรรมและยีน ปัจจัยสำคัญที่สุดคือพันธุกรรม ถ้าพ่อแม่ปู่ย่าตายายมีผมหงอกเร็ว ลูกหลานมักจะหงอกเร็วตามไปด้วย ยีนควบคุมเวลาที่เซลล์เมลาโนไซต์จะหยุดทำงาน ถ้ายีนกำหนดให้หยุดเร็วก็หงอกเร็ว ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้เพราะเป็นเรื่องของยีน ความเครียดสูง ความเครียดทั้งทางจิตใจและร่างกายส่งผลต่อเซลล์เมลาโนไซต์ เครียดมากทำให้ฮอร์โมนคอร์ติซอลสูง กระตุ้นอนุมูลอิสระที่ทำลายเซลล์สร้างเม็ดสี คนที่เครียดมากหรือประสบเหตุการณ์เลวร้ายอาจผมหงอกเร็วกว่าปกติ
ขาดวิตามินและแร่ธาตุ ร่างกายต้องการวิตามินบี 12 วิตามินดี ทองแดง เหล็ก และโฟเลตในการผลิตเมลานิน ถ้าขาดแร่ธาตุเหล่านี้เซลล์ผลิตเม็ดสีได้ไม่เต็มที่ ผมจึงหงอกเร็ว โดยเฉพาะคนที่กินอาหารไม่ครบหรือมีปัญหาดูดซึม โรคต่อมไทรอยด์ผิดปกติ ไทรอยด์ทำงานมากเกินไปหรือน้อยเกินไปส่งผลต่อการผลิตเมลานิน ฮอร์โมนไทรอยด์ควบคุมเมแทบอลิซึมทั่วร่างกาย รวมถึงการทำงานของเซลล์เมลาโนไซต์ โรคผิวหนังอย่างไวทิลิโก โรคที่ระบบภูมิคุ้มกันทำลายเซลล์เมลาโนไซต์ ทำให้ผิวหนังเป็นด่างขาวและผมในบริเวณนั้นหงอก
ภาวะโลหิตจาง เลือดมีออกซิเจนไปเลี้ยงเซลล์ต่างๆ ไม่เพียงพอ รวมถึงเซลล์ในรูขุมขน ทำให้การผลิตเมลานินลดลง ผมจึงหงอกเร็ว สูบบุหรี่ สารเคมีในบุหรี่สร้างอนุมูลอิสระที่ทำลายเซลล์เมลาโนไซต์ คนสูบบุหรี่มักผมหงอกเร็วกว่าคนที่ไม่สูบหลายปี โรคทางพันธุกรรมบางชนิด เช่น โรคปรอเจอร์เรีย โรควอร์เนอร์ซินโดรม ทำให้ร่างกายแก่เร็วรวมถึงผมหงอกเร็วด้วย ใช้สารเคมีกับผมมากเกินไป สีผม ยืดผม ดัดผม บ่อยครั้งทำให้สารเคมีทำลายเซลล์ในรูขุมขนและเซลล์สร้างเม็ดสี
ปัจจัยด้านไลฟ์สไตล์ที่เร่งผมหงอก
นอนไม่หลับหรือนอนน้อย การนอนหลับไม่เพียงพอทำให้ร่างกายซ่อมแซมเซลล์ได้ไม่ดี เซลล์เมลาโนไซต์ก็เช่นกัน ควรนอนอย่างน้อย 7-8 ชั่วโมงต่อคืน กินอาหารไม่มีประโยชน์ ขาดผักผลไม้ โปรตีน วิตามิน และแร่ธาตุ ทำให้ร่างกายขาดสารอาหารที่จำเป็นต่อการผลิตเมลานิน ไม่ออกกำลังกาย ทำให้เลือดไหลเวียนไม่ดี ออกซิเจนและสารอาหารไปเลี้ยงเซลล์ในรูขุมขนได้ไม่เต็มที่ ดื่มน้ำน้อย ร่างกายขาดน้ำทำให้เซลล์ทำงานได้ไม่เต็มที่ ควรดื่มน้ำวันละ 2-3 ลิตร
โดนแสงแดดจัดบ่อยโดยไม่ป้องกัน รังสี UV ทำลายเซลล์ผิวหนังและเซลล์ในรูขุมขน ควรสวมหมวกหรือใช้ร่มกันแดด ใช้แชมพูและครีมนวดผมที่ไม่เหมาะสม สารเคมีในผลิตภัณฑ์บางตัวรุนแรงเกินไปทำลายเซลล์ ควรเลือกผลิตภัณฑ์อ่อนโยน ดื่มแอลกอฮอล์มาก ทำให้ร่างกายขาดวิตามินและแร่ธาตุ ตับทำงานหนักไม่สามารถกำจัดสารพิษได้ดี ผลกระทบถึงเซลล์ทั่วร่างกาย
วิธีชะลอและดูแลผมหงอก
กินอาหารที่มีวิตามินบี 12 เช่น เนื้อสัตว์ ไข่ นม ปลา หอยนางรม ช่วยการผลิตเมลานิน ได้รับวิตามินดีจากแสงแดดช่วงเช้า 10-15 นาที หรือกินปลาแซลมอน ไข่แดง เห็ด ทองแดงจากถั่วเมล็ดธัญพืชตับโกโก้ ช่วยการทำงานของเซลล์เมลาโนไซต์ เหล็กจากเนื้อแดง ตับ ผักใบเขียวเข้ม ป้องกันโลหิตจางและช่วยผลิตเม็ดสี โฟเลตจากผักใบเขียว ถั่ว ข้าวกล้อง สำคัญต่อเซลล์ทุกชนิด โปรตีนจากไก่ปลาไข่ถั่ว ช่วยสร้างเส้นผมให้แข็งแรง
จัดการความเครียด ทำสมาธิ โยคะ หายใจลึกๆ ฟังเพลง อ่านหนังสือ ทำกิจกรรมที่ชอบ ลดความเครียดให้ได้มากที่สุด นอนหลับให้เพียงพอ ตื่นนอนและเข้านอนเวลาเดิมทุกวัน นอนในห้องมืดเงียบ ไม่เล่นมือถือก่อนนอน ออกกำลังกายสม่ำเสมอ วิ่ง ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน อย่างน้อยสัปดาห์ละ 3-5 ครั้ง ครั้งละ 30-60 นาที เพิ่มเลือดไหลเวียนไปยังรูขุมขน เลิกสูบบุหรี่และลดแอลกอฮอล์ สารพิษทั้งสองทำลายเซลล์และเร่งให้แก่เร็ว ป้องกันแสงแดด สวมหมวก ใช้ร่ม หลีกเลี่ยงแดดจัดช่วง 10.00-16.00 น.
นวดหนังศีรษะเบาๆ ทุกวัน กระตุ้นเลือดไหลเวียนไปเลี้ยงรูขุมขน ใช้นิ้วนวดเป็นวงกลมทั่วศีรษะ 5-10 นาที หลีกเลี่ยงสารเคมีกับผม ลดการสีผมดัดผมยืดผม ถ้าทำควรเว้นระยะห่างและเลือกใช้ผลิตภัณฑ์คุณภาพดี เลือกแชมพูอ่อนโยน ไม่มีซัลเฟตหรือพาราเบน ล้างผมให้สะอาดแต่อย่าล้างบ่อยจนเกินไป ตรวจสุขภาพเป็นประจำ ตรวจไทรอยด์ ระดับวิตามิน และแร่ธาตุ ถ้าพบปัญหารักษาทันที
ทางเลือกในการปกปิดผมหงอก
สีผมปกปิดผมหงอก เลือกสีที่ใกล้เคียงสีผมธรรมชาติ ทำที่ร้านหรือทำเองที่บ้าน ควรเลือกสีผมคุณภาะดีไม่รุนแรง ไฮไลท์หรือโลไลท์ ช่วยให้ผมหงอกกลมกลืนกับผมดำ ดูไม่เด่นชัดเท่าเดิม ทำที่ร้านเพื่อความสวยงาม ทาน้ำมันหรือครีมบำรุงผม ช่วยให้ผมหงอกดูนุ่มและมีน้ำหนัก ไม่แห้งและฟูไม่เป็นระเบียบ เปลี่ยนทรงผมให้เหมาะสม บางทรงผมทำให้ผมหงอกไม่เด่น เช่น ตัดสั้น ดัดลอนเบาๆ ยอมรับผมหงอกตามธรรมชาติ บางคนเลือกปล่อยผมหงอกเป็นสไตล์ ตัดแต่งให้ดูดีและทันสมัย ดูดีและมั่นใจในตัวเอง
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
ถ้าผมหงอกก่อนอายุ 20 ปี ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ อาจเป็นโรคประจำตัวหรือขาดวิตามินรุนแรง ผมหงอกเร็วและมากผิดปกติภายในระยะเวลาสั้น เช่น ภายใน 6 เดือนผมหงอกเพิ่มขึ้นอย่างมาก อาจเป็นสัญญาณของโรคหรือความเครียดรุนแรง มีอาการอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ผมร่วงมาก ผิวหนังคัน มีผื่น น้ำหนักเปลี่ยนแปลง เหนื่อยง่าย ควรตรวจสุขภาพทั่วไป มีประวัติโรคในครอบครัว เช่น โรคไทรอยด์ โรคภูมิคุ้มกัน ควรตรวจเพื่อป้องกัน ผมหงอกหลังเริ่มยาใหม่ อาจเป็นผลข้างเคียงของยาบางชนิด ปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณาเปลี่ยนยา
ความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับผมหงอก
ถอนผมหงอกแล้วจะงอกมาเพิ่ม ไม่จริง การถอนไม่ทำให้ผมหงอกเพิ่มขึ้น แต่ถอนบ่อยอาจทำลายรูขุมขนจนผมไม่งอกอีก ใช้แชมพูดำผมหงอกหาย ไม่จริง แชมพูล้างสะอาดเท่านั้น ไม่สามารถเพิ่มเม็ดสีในเส้นผมได้ ต้องใช้สีผมจริงๆ ผมหงอกเกิดจากความเครียดเท่านั้น ไม่จริงทั้งหมด ความเครียดเป็นปัจจัยหนึ่ง แต่พันธุกรรมมีผลมากกว่า ตัดผมบ่อยทำให้ผมหงอกช้าลง ไม่จริง การตัดผมไม่มีผลต่อเซลล์ในรูขุมขนที่ผลิตเม็ดสี กินอาหารบางอย่างทำให้ผมดำคืน บางอาหารช่วยชะลอได้บ้าง แต่ไม่ทำให้ผมหงอกกลับมาดำได้
สรุป
ผมหงอก เกิดจากเซลล์เมลาโนไซต์หยุดผลิตเม็ดสีเมลานิน โดยปกติเริ่มช่วงอายุ 30-40 ปี แต่ถ้าหงอกก่อนอายุ 20-30 ถือว่าก่อนวัย สาเหตุหลักคือพันธุกรรมและยีน ความเครียดสูง ขาดวิตามินและแร่ธาตุ โรคไทรอยด์ โรคผิวหนัง โลหิตจาง สูบบุหรี่ โรคทางพันธุกรรม และใช้สารเคมีกับผมมากเกินไป ปัจจัยไลฟ์สไตล์ที่เร่งผมหงอกมีนอนน้อย กินอาหารไม่มีประโยชน์ ไม่ออกกำลังกาย ดื่มน้ำน้อย โดนแดดจัด ใช้แชมพูไม่เหมาะสม และดื่มแอลกอฮอล์มาก วิธีชะลอคือกินอาหารครบถ้วน จัดการความเครียด นอนหลับเพียงพอ ออกกำลังกาย เลิกบุหรี่ ป้องกันแดด นวดหนังศีรษะ หลีกเลี่ยงสารเคมี เลือกแชมพูดี และตรวจสุขภาพ ทางเลือกปกปิดมีสีผม ไฮไลท์ ทาครีมบำรุง เปลี่ยนทรงผม หรือยอมรับตามธรรมชาติ ควรพบแพทย์ถ้าผมหงอกก่อน 20 ปี หงอกเร็วผิดปกติ มีอาการอื่นร่วม มีประวัติโรคในครอบครัว หรือหงอกหลังเริ่มยาใหม่ ความเชื่อผิดๆ คือถอนแล้วเพิ่ม ใช้แชมพูหาย เกิดจากเครียดเท่านั้น ตัดบ่อยช้าลง และกินอาหารกลับดำได้ ผมหงอกก่อนวัยเป็นเรื่องปกติและแก้ไขได้บางส่วนด้วยวิธีดูแลสุขภาพที่ดี
